Kapora vermeden önce okuyun: kapora, pey akçesi ve cayma akçesi farkı

Beğendiğiniz evi bulduğunuzda satıcı ya da emlak danışmanı genellikle bir kapora ister: Evi size ayırmak, başka alıcılara göstermemek için. Heyecanla bir miktar para gönderir, el yazısıyla hazırlanmış bir kâğıt imzalarsınız. Peki ya sonra bir sorun çıkar ve vazgeçmek zorunda kalırsanız? Ya da satıcı daha yüksek bir teklif alıp evi başkasına satarsa?

Bu soruların cevabı, verdiğiniz paranın hukuki niteliğine ve yaptığınız anlaşmanın içeriğine bağlıdır. Bu yazıda kapora, pey akçesi ve cayma akçesi kavramlarını sade bir dille açıklıyor, kapora vermeden önce yapmanız gerekenleri sıralıyoruz.

Kapora ve pey akçesi

Günlük dilde kapora ve pey akçesi çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Hukuki açıdan bu kavramlar genellikle bağlanma parası olarak değerlendirilir: Sözleşmenin yapıldığını ve tarafların ona bağlı kaldığını gösteren, güvence amaçlı bir ödemedir. Ayrıntılar için sözlükteki kapora ve pey akçesi maddelerine bakabilirsiniz.

Genel kural olarak, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa:

• Satış gerçekleşirse kapora satış bedelinden düşülür.
• Kaporayı veren taraf haklı bir sebep olmadan sözleşmeden vazgeçerse kaporayı kaybedebilir.
• Kaporayı alan taraf haklı bir sebep olmadan sözleşmeden vazgeçerse kaporayı iade etmesi ve ayrıca sorumlu tutulması gündeme gelebilir.

Ancak bu kuralların nasıl uygulanacağı, anlaşmanın içeriğine ve somut duruma göre değişebilir.

Cayma akçesi

Cayma akçesi, taraflara belirli bir bedel karşılığında sözleşmeden vazgeçme imkânı tanıyan bir ödemedir. Kaporadan farkı, açıkça bir vazgeçme hakkı olarak kararlaştırılmasıdır. Sözleşmede cayma akçesi olarak tanımlanmışsa, ödemeyi yapan taraf bu parayı bırakarak sözleşmeden çekilebilir. Kavram için sözlükteki cayma akçesi maddesine bakın.

Bir ödemenin cayma akçesi sayılması için bunun açıkça kararlaştırılması önemlidir. Kâğıtta yalnızca kapora yazıyorsa, bu ödemenin cayma akçesi olarak değerlendirilmesi tartışmalı olabilir.

Taşınmazda önemli bir ayrıntı

Türkiye'de taşınmaz satışları tapuda, resmi şekilde yapılır. Tapu dışında el yazısıyla ya da basit bir metinle yapılan satış anlaşmaları, taşınmazın devri için yeterli değildir. Bu durum, verilen kaporanın akıbetini de etkileyebilir. Daha güçlü bir bağlayıcılık isteniyorsa noterde düzenlenen bir satış vaadi sözleşmesi gündeme gelebilir; bu konuda sözlükteki satış vaadi sözleşmesi maddesi yol gösterir.

Kapora vermeden önce yapılacaklar

1. Tapu kaydını kontrol edin. Satıcının gerçekten malik olduğunu, şerh, ipotek ya da haciz bulunup bulunmadığını öğrenin.
2. Kredi uygunluğunu teyit edin. Kredi kullanacaksanız evin krediye uygun olduğunu ve size kredi çıkacağını önceden öğrenin.
3. Yazılı belge düzenleyin. Ödemenin miktarını, niteliğini (kapora mı, cayma akçesi mi), satış bedelini, tapu tarihini ve taraflardan biri vazgeçerse ne olacağını açıkça yazın.
4. Şartları ekleyin. Kredi çıkmazsa ya da tapuda bir engel ortaya çıkarsa kaporanın iade edileceği gibi koşulları belgeye ekleyin.
5. Ödemeyi bankadan yapın. Kaporayı tapudaki malikin hesabına, açıklama kısmına amacını yazarak gönderin. Elden ödemeden kaçının.
6. Makul bir miktar belirleyin. Kapora, satış bedelinin yalnızca küçük bir kısmı olmalıdır. Çok yüksek bir kapora talebine dikkatle yaklaşın.

Emlak danışmanına verilen ödemeler

Bazı durumlarda kapora satıcıya değil, emlak danışmanına teslim edilir. Bu durumda paranın kimin adına ve hangi amaçla alındığını belgede açıkça yazdırın. Danışmanın satıcı adına kapora almaya yetkili olup olmadığını sorun ve aldığınız makbuzu saklayın. Danışmanlık hizmet bedeli ile kapora birbirinden farklı ödemelerdir; ikisini aynı belgede karıştırmayın.

Örnek bir durum

Bir alıcı, kredi kullanacağını belirterek bir daire için kapora veriyor ve belgeye kredi çıkmazsa kaporanın iade edileceği şartını yazdırıyor. Banka ekspertizinde evin iskân sorunu ortaya çıkıyor ve kredi onaylanmıyor. Belgedeki bu şart sayesinde alıcının kaporasını geri istemesi çok daha kolay hâle geliyor. Aynı şart yazılmamış olsaydı, durum anlaşmazlığa dönüşebilirdi.

Kısaca

• Kapora ve pey akçesi genellikle bağlanma parası, yani güvence niteliğindedir.
• Cayma akçesi, açıkça kararlaştırılmış bir vazgeçme bedelidir.
• Taşınmaz satışı tapuda resmi şekilde yapılır; tapu dışı anlaşmalar dikkat ister.
• Kapora öncesi tapu ve kredi kontrolünü yapın, şartları yazılı belirleyin.

Kapora, ev alma sürecinin küçük ama kritik bir adımıdır. Para göndermeden önce bir saatinizi bu kontrollere ayırın; olası bir anlaşmazlıkta elinizdeki belge en büyük güvenceniz olacaktır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için bir avukat, noter veya Tapu Müdürlüğünden destek alın.